USTALIK

Benim Adım Gelecek (BAG) projesinin temelleri atılırken, rehberlik, danışmanlık, mentörlük ve koçluk prensipleri ele alınmış ve incelenmiştir. Bunların içerisinde proje amaçlarına en yakın olanın mentörlük olduğu görülmüştür. Ancak mentörlük ile ilgili literatür araştırmalarını derinleştirdiğimizde, kendi kültürümüzde bunun bir karşılığı olduğunu gördük. Usta-Çırak ilişkisi… Bir çok konuda birbirine benzeyen bir yöntem olmasına, toplumun her kademesine yer eden bir anlayış olması nedeniyle, hem kültürel değerlerimizi sürdürmek hem de Türkçe bir isim kullanmayı tercih ettik.

Usta kelimesinin etimolojik kökenlerinin 1300 yılında hazırlanmış olan Codex Cumanicus (Latin-Farsça-Türkçe sözlük)’de olduğu bilinmektedir. Usta; danışman (advisor), destekleyici (sponsor), öğretmen (tutor), koç (coach), koruyucu (protector), rol modeli (role model) ve rehber (guide) görevlerini kapsayan akıl öğretici ilişkiler bütünüdür.

Benzer şekilde kelime kökeni o kadar eski olmayan “mentörlük” kelimesinin ilk kez 1616 yılında kullanıldığı bilinmektedir. Ancak kelime anlamından yola çıkarak tarihsel süzgeçlerden geçilerek çeşitli karşılaştırmalar yapılmıştır. Bu nedenden ötürü, mentörlüğün neredeyse 3500 yıllık bir kavram olduğu ve mentörlüğün kökeni Yunan mitolojisine dayandığı sözlenmektedir. Verilmekte olan örnek ise şöyledir;

Yunanlı kör ozan Homeros’un anlattığı Odyssey Destanı’na göre mentör; Ithaca Kralı Odysseus’un Truva savaşlarına giderken, evini ve varisi Telemachus’u emanet ettiği sadık ve güvenilir bir aile dostudur. Ithaca Kralı Odysseus, Truva savaşında iken oğlunun eğitimi ile mentör ilgilenecektir. Mentöre verilen görev Telemachus’u eğitip bilgilendirmek ve Ithaca Kralı olarak yetiştirmektir. Yıllar sonra mentör, koruyuculuk görevinin ötesine geçerek, Telemachus’un özel öğretmeni ve güvenilir bir akıl hocası konumuna gelmiştir.

Klasik Yunanistan’da genç erkekler sadece bilgi için değil, aynı zamanda becerileri ve tutumları öğrenmek için de sıklıkla daha deneyimli büyükleri ile yaşadılar. Usta-çırak ilişkisi, Ortaçağ Avrupası’nın loncalarında ve onlardan gelişen çıraklık formlarında belirgindir.

Mentörlük, koçluk ve danışmanlık, askere almak ve istihdam yerine, sıklıkla iş ortamına personeli tanıtmak için kullanılan insan kaynaklarının geliştirilmesi süreçleridir. Mentörlük, sadece rehberlik ve önerileri değil, aynı zamanda özerklik becerilerinin, muhakeme, kişisel ve mesleki ustalığın gelişimini ima etmektedir. Bu büyük değere, zaman içerisinde uzmanlık ve özgüven gelişimi de yerleştirildi.

  • Mentörlük; gelişim ihtiyacını karşılayan uzun süreçli terimlerle bağıntılı bir ilişkidir, tam potansiyeli kullanmaya da yardımcı olur ve bütün mentörler, çiftler ve organizasyonlar faydalanabilir. (Suzanne Faure)
  • Mentörlük; niyeti barındırarak belirli bir konuda yaşam bilgeliğinin bir kişiden diğerine taşındığı karşılıklı bir ilişkidir. Mentörlük tesadüfen oluşmaz aynı şekilde yararları da bir anda ortaya çıkmaz. İlişkisel bir boyut taşır ama iyi bir arkadaşlığın ötesindedir. Mentörlük; yalnızca iki insanın bir araya gelip bir şeyler paylaşması değildir. (S. Graves)
  • Mentörlük bilgisini, tecrübesini, aklını paylaşmaya hazır bir bireyin bu değişimi dileyen bir bireyle arasındaki destekleyici ilişkiyi temsil eder. (S. Faure)

Usta-çıraklık iki kişi arasındaki bir ortaklıktır: başka bir kişinin (Çırak) gelişimini kolaylaştıran deneyimli bir kişi (Usta) vardır.

USTA-ÇIRAK İLİŞKİSİ

Usta-Çırak İlişkisinin Temel Nitelikleri

  • Karşılıklı bir öğrenme sürecidir.
  • Gizlilik esasına dayanan ilişki odaklı bir süreçtir.
  • Gönüllülük esasına dayalı bir süreçtir.
  • Çırak, Ustanın desteği ile belirlenen gelişim hedeflerine ulaşmaya çalışır.
  • Çırağın yönettiği bir süreçtir.

Usta-Çırak İlişkisinde Kaçınılması Gerekenler

  • Usta-Çırak ilişkisi sürecinde paylaşılanları üçüncü kişiyle paylaşmak.
  • Güveni zedeleyecek davranışlarda bulunmak.
  • Görüşmelere mazeret bildirmeden katılmamak.
  • Sürekli görüşme tarihlerini ertelemek.
  • Süreç boyunca ilgisiz davranmak.
  • Geribildirimleri kişisel almak.
  • Münakaşalara yol açacak tutum ve davranışlar sergilemek.

Değerlendirme

Her Usta-Çırak buluşmasının ardından süreç hem Usta hem de Çırak tarafından önceden hazırlanmış olan bir değerlendirme formu aracılığıyla değerlendirilmektedir.